Wróć

img history 1

Kiedy powstała Hala Koszyki?

Hala Targowa „Koszyki“ – inaczej „Bazar Ludowy“ – została wzniesiona w latach 1906-1908 przy ul. Koszykowej w Warszawie na terenie ówczesnego folwarku Koszyki. 

Skąd nazwa Koszyki?

Nazwa „Koszyki“ nie pochodzi bynajmniej od wyplatania koszyków czy od sklepowych koszy. Według bardzo prawdopodobnej wersji wywodzi się ona od wałów Stanisława Lubomirskiego, marszałka wielkiego koronnego, który postanowił odgrodzić Warszawę okopami, a te wzmocnić wiklinowymi koszami. Usypany w latach 1770-1771 wał miał chronić miasto przed epidemią cholery, ale bardziej prawdopodobne, że chodziło o pieniądze. Dzięki niemu wzmocniono bowiem kontrolę fiskalną – do stolicy nie można już było wjeżdżać ot tak sobie. Wał przebiegał na północ od dzisiejszej ulicy Koszykowej i praktycznie do 1916 roku wyznaczał granice Warszawy, choć rozebrano go cztery dekady wcześniej.

img history 2

Kto projektował?

Hala została zaprojektowana w secesyjnym styl przez głównego architekta Warszawy w odrodzonej Polsce – Juliusza Dzierżanowskiego. Miała wykonane w fabryce H. Zielezińskiego, zdobione, kute bramy oraz dekoracyjne rzeźby Józefa Zygmunta Otto, których część (głowa byka oraz syrenka na attyce) przetrwała do dziś.

img history 3

Do czego służyła kiedyś/dziś?

img history 4

W 1949 roku Hala na Koszykach została odremontowana i oddana do użytku. Jednocześnie dokonała się rewolucja w życiu tego przybytku. Przestrzeń ciągle jeszcze eleganckiego targowiska zwłaszcza WSS „Społem“, spółdzielnia co prawda z przedwojennym rodowodem, ale po wojnie będąca siecią placówek „handlu uspołecznionego“, czyli państwowego. W artykule „Nowe formy dotarcia do konsumenta“ czytamy: „W chwili powstania WSS sieć sklepów detalicznego handlu uspołecznionego stanowiła wprawdzie znaczną pozycję do handlu prywatnego, jednak tradycyjny handel bazarowy opanowany był całkowicie przez inicjatywę prywatną.“

Dzielnica po przejściach.

Okolice Koszykowej znów stały się zamożną dzielnicą Warszawy.
Jak hala zniknęła, to wszyscy się czuliśmy jakby ktoś nam rękę odciął – mówi Elżbieta Wichrowska, fryzjerka pracująca na Koszykowej od 1973 roku. Seniorka w swoim fachu, energiczna pani o bujnych włosach, podczas rozmowy w swoim zakładzie na dowód miłości do zabytkowej hali targowej pokazuje mi dwie cegły. Wzięłam je od robotników, gdyby Koszyków już miało nie być.
O starych mieszkańcach Koszykowej i okolic mówi „my”, bo wszyscy się znają . Pani Ela to instytucja, pracować będzie do śmierci, co przepowiedziała jej pierwsza szefowa. Zakład, który otworzyła w 1904 roku, pokochali filmowcy – ostatnio „zagrał” w „Jacku Strongu” Władysława Pasikowskiego. Kiedyś zaś podobno strzygł się tu nawet sam Marszałek Piłsudski. Wystarczy przejść się Koszykową (odcinkiem między placem Konstytucji a Alejami Niepodległości, który wraz z przyległym kawałkiem Pięknej, Lwowskiej i Noakowskiego tworzy jakby osobną dzielnicę), by zobaczyć, że okolica ma bogatą historię. Przy Koszykowej 69 mieszkał wielki bard Warszawy Mieczysław Fogg, z mieszkania przy Pięknej 66 wyruszył w swój ostatni rejs lotnik Stanisław Wigura, za rogiem, przy Lwowskiej, sto metrów od Hali Kosztki mieszkała współzałożycielka „Mazowsza”, Mira Zimińska-Sygietyńska. – Przedwojennych mieszkańców poznawało się łatwo, bo poruszali się z taką gracją i elegancją – wspomina pani Ela.
Jeszcze przed wojną dzielnicę określano jako inteligencką: mieszkali tu ludzie tzw. Wolnych zawodów, lekarze, a po pierwszej wojnie w wolnej Polsce także profesorowie politechniki.

Co ją wyróżniało?

W 1964 roku przeprowadzono remont, który zmienił życie hali – najprawdopodobniej wtedy wyrzucono „prywaciarzy“ i urządzono wzorcowy socjalistyczny supermarket. Powstały duże sklepy: spożywczy samoobsługowy, przemysłowy – „1001 drobiazgów“ i odzieżowy – „2002 wzory“. W sumie spożywczych stoisk było 18, a przemysłowych 32. Koszyki codziennie odwiedzało wówczas trzy tysiące ludzi, a zysk hali w 1963 roku wyniósł 190 mln zł, co oznaczało 30 mln dodatkowego dochodów w porównaniu z wcześniejszym rokiem.

img history 2

W lutym 1990 roku, wraz z nastaniem nowej Polski, w hali dokonała się rewolucja: Spółdzielczy Dom Handlowy „Koszyki“ wydzielił się ze Społem i stał się osobnym bytem gospodarczym.
Hala przybrała wygląd typowy dla tamtych czasów: stała się pstrokata, oklejona kolorowymi szyldami jak cała Polska. Przed halę wrócili straganiarze, których nikt nie przeganiał. Jest znowu gwarno i barwnie jak na bazarze. Obok ludzi w znoszonych ubraniach przemykali ci ubrani modnie i bogato, obok maluchów parkowały mercedesy. Koszyki przyciągały, bo w latach 90 handlowcy się wykazywali. Mówiło się np. Że jakiś sklep ma farby czy tkaniny, jakich nie ma gdzie indziej. Reżyser Konstanty Ciszewski, który mieszkał w przylegającej do hali kamienicy przy Koszykowej 65 także bardzo lubił robić tu zakupy. – Sprzedawcy z Koszyków zawsze wiedzieli, jak dbać o stałych klientów. Dzwonili, kiedy była dostawa, i mówili na przykład: „panie Konstanty, mamy świeżutką baraninę, zapraszamy“. To ci ludzie sprawiali, że zawsze czuliśmy się tu jak w domu. Sklepy były dobrze zaopatrzone i mogłem kupić w hali nawet dobre wina gruzińskie – wspomina reżyser.

Hala Koszyki dzisiaj

W 2012 r. stojący na ponad hektarowej działce budynek Hali kupiła firma Griffin Real Estate, która przywróciła Koszykom dawną  świetność. Jesienią 2016 roku Hala wróciła do Warszawy jako wyjątkowy punkt towarzyski i kulinarny, gdzie można zjeść na miejscu w kilkunastu restauracjach i barach lub kupić produkty spożywcze do domu. Dzięki Hali Koszyki Warszawa dołączyła do grona największych światowych metropolii takich jak Nowy Jork, Londyn, Oslo, Rotterdam czy Florencja, gdzie w Halach targowo-restauracyjnych pod jednym dachem tętni życie i spotykają się smaki z całego świata.

POBIERZ KSIĄŻKĘ PDF Z HISTORIĄ HALI KOSZYKI

Konstrukcja Stalowa - zdjęcie

Konstrukcja stalowa i kolorystyka

Oryginalna, zabytkowa konstrukcja stalowa Hali Koszyki ma ponad 100 lat. Pierwotnie żelazo, z którego jest wykonana miało służyć do wzmocnienia Twierdzy Modlin. Okazało się jednak nie spełniać surowych wojskowych kryteriów i w ten sposób stal trafiła do Hali Koszyki. Konstrukcję wykonała na początku XX wieku firma „Gostyński i spółka”, a solidne wykonawstwo pozwoliło jej przetrwać pożar w czasie II Wojny Światowej oraz konsekwentne braki remontów w PRL-u.

Historyczne źródła nie mówią o kolorystyce elementów konstrukcyjnych i ozdobnych Hali Koszyki. Dopiero badania stratygraficzne poszczególnych elementów i ich renowacja pozwoliły ustalić, że oryginalnie Hala była utrzymana w odcieniach zieleni. Kolor ten – w nawiązaniu i z szacunkiem do historii i miejsca – zdecydowano się utrzymać jako kolor przewodni w nowej odsłonie Hali. Odrestaurowana i zrewitalizowana konstrukcja stalowa jest jednym z symboli historii Hali Koszyki i ciągłości architektonicznej obiektu.

Materiały budowlane Hali Koszyki

Cegły, z których ponad 100 lat temu zbudowano Hale Koszyki charakteryzuje specyficzna dla ówczesnej technologii produkcji różnorodność odcieni. Obecne ceglane mury Hali zbudowane są z tych samych, pochodzących z początku XX wieku cegieł! Podczas demontażu budynku cegły zostały oczyszczone i przechowane, a następnie ponownie wykorzystane do wymurowania aktualnych ścian. Oryginalne są również fragmenty posadzek jak zabytkowe płytki podłogowe pochodzące z czasów budowy Hali i nadal zachwycające swoim urokiem i charakterem. W odnowionej Hali zachowana została również stalowa konstrukcja dźwigarów oraz charakter podsufitki wykonanej z desek.

Materiały budowlane Hali Koszyki

Plac za halą

Plac za Halą Koszyki przed wojną był miejscem ulicznego handlu, pełnego gwaru i życia oraz stanowił przejście do posesji przy ulicy Noakowskiego. W PRL plac zamieniono w duży skup butelek i opakowań szklanych. Dziś w ogródkach restauracyjnych życie tętni tu od rana do wieczora.

Plac za Halą

Plac przed Halą i elewacja Hali

Halę Koszyki zaprojektował na początku XX wieku w secesyjnym stylu młody, 33-letni architekt Juliusz Dzierżanowski. Zmuszony do zmieszczenia Hali na stosunkowo niewielkiej działce, Dzierżanowski zaproponował cofnięcie frontu budowli o kilkanaście metrów tak, aby wozy z dostawami żywności nie blokowały ulicy. W ten sposób Hala uzyskała swój charakterystyczny kształt podkowy z dwoma wysuniętymi nawami. Na placu - pomiędzy secesyjnym ogrodzeniem, a budynkiem – od początku toczył się drobny handel.

Sprzedawcy zabiegali o klientów jeszcze przed wejściem, a stragany kusiły bogactwem towarów. Hala zwracała uwagę nie tylko nowoczesną wówczas metalową konstrukcją, ale również mnogością i dopracowaniem secesyjnych detali – rzeźb Zygmunta Otto, balustrad czy kratownic. Na elewacji warszawiacy podziwiali również płaskorzeźby roślin spożywczych – słonecznika, kukurydzy, czy buraka. Wszystkie elementy, które przetrwały XX wiek i możliwa była ich restauracja, zostały odnowione i umieszczone w nowej Hali Koszyki.

Plac przed Halą Koszyki

Oficyna/ budynek administracyjny

Dwukondygacyjny budynek z charakterystycznymi kominami służył pierwotnie jako biuro pracowników administracji Hali. Tu dawniej mieściło się także mieszkanie przeznaczone dla dyrektora Hali. Pieczołowicie odnowiona oficyna to oryginalny budynek, który pełni dziś funkcje biurowe.

oficyna

Budynki bramne

Zaprojekowane na początku XX wieku przez Juliusza Dzierżanowskiego budynki bramne od ponad 100 lat witają gości Hali Koszyki i zachęcają do wejścia. Charakterystyczne półokrągłe okna termalne towarzyszyły Hali od początku jej istnienia i zostały zachowane w obecnym projekcie architektonicznym. Budynki zdobią też zabytkowe rzeźby Zygmunta Otto pochodzące z pierwszych lat minionego wieku. Nad wejściami symbolicznie umieszczono zachowane do dziś rzeźby wołowych łbów, informujące o obecności w Hali tzw. jatek, czyli stoisk z mięsem. Z oryginalnego wystroju budynków bramnych pozostały również płytki ceramiczne, które po renowacji zostały ułożone w pierwotnym kształcie. Podczas prac remontowych odkryto i odnowiono pochodzącą z czasów zaboru rosyjskiego i pisaną w cyrylicy reklamę ścienną zachęcającą do kupna konserw rybnych w Hali.

budynki bramne

 

piwnice hali koszyki

Piwnica

Podziemia Hali Koszyki już w momencie powstania były szczytem nowoczesności. Najniżej znajdowały się obszerne sklepowe magazyny, ale to koszykowe chłodnie – umieszczone na poziomie „-1” – były przełomem w podejściu do przechowania żywności. Wszystkie były zelektryfikowane, dzięki czemu ryb i mięsa nie trzymano w trocinach i lodzie. Standardy higieniczne były w Hali najwyższe w Warszawie, a kontrole jakości przeprowadzano regularnie. Obecnie piwnice Hali wykorzystywane są jako poziom handlowo usługowy oraz parking.

Portal

portal2

Pieczołowicie odrestaurowany z użyciem oryginalnych elementów portal usytuowany jest w osi Hali Koszyki. Portal zdobi secesyjna brama, zabytkowa stolarka okienna i pochodzące z początku XX wieku kamienne odboje. Ponad 100-letnią historią poszczycić może się również ceramika ścienna.

 

antrelsola w hali 2

Antresola

Antresola pojawiła się w Hali Koszyki po wojnie – nie było jej w pierwotnym projekcie Juliusza Dzierżanowskiego z początku XX wieku. Dodatkowa przestrzeń szybko została zaadaptowana przez sklepy i punkty usługowe, a co najważniejsze, polubili ją także goście Hali licznie odwiedzający lokale „na pięterku”. Niestety, antresolę docenili również… włamywacze, którzy dzięki otwieranym oknom dachowym próbowali dostać się na teren Koszyków. Z tego powodu w 1971 roku antresolę zlikwidowano. Na swoje miejsce powróciła dzięki odbudowie Hali, zachowując swój usługowy i handlowy charakter.

Schody z wieży

Schody pochodzą z nieistniejącej już wieży, prowadziły na dach budynku. Odrestaurowano je przy okazji odbudowy Hali Koszyki.

schody

Okno mimośrodowe

Przestrzeń hali wentylowana była uchylanymi mimośrodowo oknami w górnym pasie nawy głównej. Okna otwierane były za pomocą systemu przekładni i łańcuchów z poziomu parteru. Przykładowe przęsło oryginalnego okna wraz z systemem otwierania zostało odrestaurowane i wyeksponowane.

okno mimosrodowe

Zdobienia i nadprożowe belki stalowe

zdobienia

Liczne zdobienia wykorzystane do budowy Hali Koszyki na początku XX wieku przetrwały upływ czasu i dziś można je podziwiać w odrestaurowanej formie. Na uwagę zasługują m.in. secesyjne zdobienia w kształcie kwiatów, czy nadprożowe belki stalowe.

Pozostałości elementów konstrukcji

Historyczna konstrukcja Hali Koszyki, którą można dziś podziwiać we wnętrzu Hali liczy ponad 100 lat. Zanim nadano jej drugie życie, stalowe elementy pozostawały pokryte gruba warstwą rdzy. Na pamiątkę wyglądu konstrukcji sprzed renowacji w Hali znajdują się oryginalne elementy stalowe.

pozostalosci elementow konstrukcji